Tag Archive | Istorija Smedereva

Srpska pesma najstarija…

****

Znate li koja je najstarija zapisana srpska pesma?

Zapisana je na području Smedereva, u XV veku, tačnije 1492. godine, od strane italijanskog pesnika Rođera de Pačienca. Poznat je podatak da je izvođena pred napuljskom kraljicom Izabelom del Balco od strane „nekavih Slovena“ uz navođenje njihovih imena: Ratko, Vučeta, Stana, Vukašin, Raško, Vuk…

Reč je o prvoj zapisanoj epskoj pesmi takozvanoj „bugarštici“ a to su pesme koje su se pevale natpevavanjem, bez instrumenata. Inače, ostale epske pesme zapisane su tek šest decenija kasnije.

 

Orao se vijaše nad gradom Smederevom

„Orao se vijaše nad gradom Smederevom.
Nitkore ne ćaše s njime govoriti,
Nego Janko vojvoda govoraše iz tamnice:
„Molim ti se, orle, sidi malo niže
(Sidi malo niže) da s tobome progovoru.
Bogom te brata jimaju, pođi do smederevske gospode
Da s’ mole slavnomu despotu da m’ otpusti
(Da m’ otpusti) iz tamnice smederevske.
I ako mi Bog pomože i slavni despot pusti
iz tamnice smederevske,
Ja te ću napitati črvene krvce tureške,
Beloga tela viteškoga.“

 

Smederevska tvrđava-Mali grad

Starina…

****

U centru Smedereva, na prostranom platou, nalazi se Karađorđev dud, čija starost se procenjuje na približno 300 godina. Karađorđev dud je spomenik prirode – botaničkog karaktera ali i znamenito mesto iz istorije Smedereva. Pod ovim stablom je 8. novembra 1805. godine vožd Karađorđe, vođa Prvog srpskog ustanka, u prisustvu srpskih starešina i ustanika primio ključeve Smederevske tvrđave od turskog zapovednika grada, dizdara Muharema Guše. Predaja ključeva je izvršena na svečan način.

Danas dud izgleda ovako:

Inače, mi Smederevci smo veoma ponosni na svoj Dud. Ne samo zato što je proglašen istorijskim spomenikom, već i zato što su se tu rađale i rađaju se mnoge velike ljubavi.

Smederevska tvrdjava-kapija večnosti

****

Istorija u dve-tri reči…

Smederevska tvrđava je podignuta na ušću reke Jezave u Dunav sa namerom da bude prestonica Srbije, tvrđava koja će odoleti turskim napadima i utvrđeni dvor despota Đurađa Brankovića. Zidana je od 1428. do 1453.

Prema jednom mitu, Đurađova supruga Jerina odlučila je da se zida Smederevo baš tu gde je sazidano, zato što divlje guske, koje bi tu sletale, više odatle nisu odlazile. Jerini je to bilo dovoljno obrazloženje i zidanje je moglo da počne.

Pokušavam da razumem i Jerinu i guske, zamišljajući slike pejzaža pre nego što je išta ovde izgrađeno.

A možda samo romantično gledam na to vreme.

Tvrđava je trougaone osnove i čine je Mali i Veliki grad. Mali je imao dvostruke bedeme ojačane sa šest kula, a štitili su ga Dunav, Jezava i rov ispunjen vodom sa treće strane.

Posebna pažnja bila je posvećena kopnenoj strani, pa su tu bedeme spajale četiri kule visoke do 25 metara sa nizom topovskih otvora. Pored nje je bio sporedni izlaz koji je despotu Đurđu omogućavao sigurnu odstupnicu ka Dunavu u slučaju da i Glavna kula, poslednja linija odbrane, padne u ruke neprijatelju. U središtu dvorišta Malog grada bio je bunar, a uz dunavski bedem sazidana je reprezentativna palata sa četiri velike bifore i salom na spratu.

Stambeni deo dvora bio je u posebnoj kamenoj zgradi.

Iste godine kad je podignut najveći deo Velikog grada, 1439, sultan Murat II je osvojio Smederevo.

Inače Murat je bio zet  Đurađa Brankovića, jer mu Đurađ dade svoju ćerku Maru za ženu.

Tek toliko o rodbini.

Turci su napustili Smederevo 1867. godine i tvrđava je do kraja XIX veka bila dobro očuvana. Međutim, teško je stradala 5 juna 1941. godine kada je eksplodirao magacin municije smešten u tvrđavi.

Krajem prošlog veka obnovljen je značajan deo arhitektonskog kompleksa: restaurirani su objekti Malog grada, gradski bedemi i spoljašnji odbrambeni zid, rekonstruisana je kula na uglu Jezavskog i Varoškog bedema, i do danas su urađena obimna arheološka istraživanja.

Prostor Smederevske tvrđave koristi se i za sajamske potrebe tokom Smederevske jeseni, kao i ekskluzivni prostor za muzičko-scenske događaje.

U planu je, naravno, sveobuhvatna obnova, koja bi omogućila adekvatno korišćenje Smederevske tvrđave. Možda će ta planirana obnova otkriti i da li ima istine u legendama o Jerininom blagu zakopanom u lagumima ispod Smedereva.

Narodno predanje kazuje da je Smederevsku tvrđavu zidala Jerina, Prokleta Jerina iz narodnih pesama, inače Irina Kantakuzin, vizantijska princeza udata za Đurađa Brankovića. Legenda tvrdi da je Smederevo sazidala tako što je terala narod na kuluk.

Svašta je još ‘prikačeno’ Jerini.

Tek toliko o ‘ženi u vlasti’ u srednjem veku.

Ima li danas suštinske razlike?!?